İSİMBİLİM (Antroponim)
Tarih: 16.2.2018 08:06:52 / 991okunma / 0yorum
Murat ERTAŞ

E-Devlet´ten çıkarılan soy şeceresinde en çok merak ettiğim dedelerimiz ve nenelerimizin isimleri. Çünkü isimler dönemin zihinsel ve kültürel coğrafyasıyla ilgili önemli kodlar taşırlar. İnsanların taşıdığı isimler coğrafyanın sosyokültürel hareketliliğini, göçleri, göçlerin kaynağını ele verir. 
Her bir isim, kanaatimce dönemiyle ilgili çok önemli tarihi belgedir.

Bu konuya son kitabım "AKASYALAR DÜŞ OLDU KAVAKTA"da az çok değinmiştim.

Konuyu, yaptığı araştırmalar nedeniyle adeta bilim haline getiren Yalçın Küçük. Çalışmalarına ne kadar itibar edilir, ayrı konu. Yalçın Küçük bilim adını kendince "onomastique" koymuş. Ancak doğrusu "antroponim"dir.

Kişi isimlerinin etimolojisi ve dönemsel varlıkları, yoğunlukları... Önemli bir bilim dalı bence...

19.yy´da (1800´lü yıllar) Anadolu´ya çevre coğrafyalardan (Kafkasya, Irak-ı Arab, Balkanlar) o kadar göç olmuş, I.Cihan Harbi´nde nice muhacirlik yaşanmış ki bu toplumsal, kitlesel hareketliliği en iyi ortaya koyan belgelerden biri kişi isimleridir... Kişi isimleri coğrafyanın ve o toplumun kimliği, şahsiyeti, kültürü, inancıdır.

Bu manada e-devlet´te karşımıza çıkan erkek ve kadın isimleri ailelerimizin kimliği ve hikâyesi hakkında önemli bilgiler veriyor. Erkek isimleri daha bilinen, duyulan isimlerken kadın isimleri daha özel, daha münhasır, mahsus... Erkek isimleri dönemin ve coğrafyanın uleması, valisi, kahramanları, kumandanları, paşaları, padişahlarından etkilenirken kadın isimleri dönemin ve coğrafyanın şiirinden, gazelinden, destanında, efsanesinden, masalından, çiçeklerden, kırdan, güzel doğadan ve elbette ki İslam tarihinden...

Meselâ; Kafkasya muhaciri olan bizim ailede, benim şeceremde 1800´lerden itibaren erkeklerde Mahmut, Kâmil, Cuma, Hasan, Hüseyin, Mehmet, Nuri, Enver, Reis isimler öne çıkarken kadın isimlerindeki çeşitlilik dikkat çekiyor. Dönemin ulemasından Hoca Mahmut Efendi dedemiz Osmanlı döneminde Narman müftülüğü yapmış. En çok tekrar eden isim 1867´den bugüne sonuncusu benim kızım olmak üzere 3 defa ile Hadice (Hatice).. Hatice merhum annemin de adıydı. Diğerleri hep tek: Gülzâde, Tûtiyâ, İfâkat, Vesile, Fatma, Sallı... Meselâ bugün pek kullanılmayan iki isimden Tûtiyâ, Arapça kökenli olup sürme taşının göze sürülen tozu, tutya demek, aynı zamanda güzel bir çiçek adı; İfâkat ise Arapça fevk kökünden türemiş olup bir şeye üstün gelmek, sağlığa kavuşmak anlamına geliyor.

Tortum Aksulu (Ahbusor) olan anne tarafımdan erkeklerde "Battal" ismi dikkat çekiyor. Kişisel şeceremde iki kişide var bu isim. Bugün pek koyulmuyor. "Battal Gazi" yi hatırlatıyor bize. Halk hikâyelerini...

Mahmut ismi hem anne tarafımda hem baba tarafımda sıkça var. Acaba 1800´lerin başındaki padişah II. Mahmut´tan mı etkilenmişler, başka birinden mi, Resulullah (s.a.v.)´ın mübarek isimlerinden biri olarak yoksa bu ismin uzun yıllardır kişilere konulması adet mi olmuş?

Meselâ Erzurum´da bir dostum dedesinin adının 31 Mart Vakası´nda Hareket Ordusu´nun kumandanı olan Mahmut Şevket Paşa´dan mülhem Şevket olduğunu söylemişti. 27 Mayıs Darbesi sonrası yargının başındaki isimden mülhem “Salim Başol” ismini taşıyan dostlarımız var. Cemal Paşa, Enver Paşa, Azerbaycan´ın kurucusu Nuri Paşa dönemin çocuklarına ve torunlarına en çok koyulan isimlerdir. 1960´lardan sonra koyulan “Adnan” adındaki artışta merhum Adnan Menderes sevdasının elbet tesiri var. 1990´larda doğan çocuklarda artan “Furkan” ismi dikkat çekerken, 2000´lerden sonra “Recep Tayyip” ve “Erdoğan” isimlerindeki artış ilerde dönemiyle ilgili malumat veren bilgi ve belge isimleri olacaktır. Meselâ geçenlerde karşılaştığım  yirmili yaşlarda bir gencin adının “Rıdvan” olduğunu öğrenince babasının Fenerbahçeli olup olmadığını sordum, aldığım cevap “Evet.” oldu.

E-devlet şeceresi kişiye özel olduğu için sülaledeki, soydaki diğer bireylerin evliliklerle artan hısım ve akraba isimlerine ulaşamıyorsunuz. 1800´lerde soy şeceresinde ortak isimlere ancak ulaşıyorsunuz ki kişi (ata) farklılaşması (aile büyüdükçe) 1900´lerin başından itibaren kayıtlarda artıyor.

İsimlerde bazen kişilerin, bazen ailelerin, bazen toplumun ve coğrafyanın, devletlerin ve savaşların, toplumsal hareketlerin yazılmamış hikâyesini bulmak mümkün. E-devlette olmayan aile isimleri de önemli elbette ki… Meselâ baba tarafımızın adı Hocagiller, anne tarafımız Molla İbrahimgil

Heyecan verici bu konuya ciddi ciddi eğilmek lâzım...

 

Anahtar Kelimeler: İSİMBİLİM, Antroponim
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
BAL, BAR, BALIK, BALÇIK (10 Nisan 2018 - Salı)
SIKI KAPANIYORUZ! (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sayfa:
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Erzurum için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:43 07:28 12:27 14:51 17:09 18:41
BUNLARI BİLİYORMUSUNUZ? -Hapşırdığınız zaman kalbinizde dahil olmak üzere bütün vücut fonksiyonlarınız bir an için durur. (Ya bi kez griptim hesapladım 120 kez hapşırmışım demek ki kalbim 1 dakika durmuş o gün) -Eiffel kulesinin tepesine çıkana kadar

İlginç Bilgiler
Taze deniz ürünlerini hava geçirmez ve kapaklı bir kap içinde buzdolabında saklayın. En fazla iki gün içinde tüketin. Dondurulmuş deniz ürünlerini alışveriş sonrasında orijinal ambalajında derin dondurucuya koyun.

Deniz Ürünleri Tarifleri İle İlgili Püf Noktaları