Erzurum´da ‘kem göz´ inancının kökeni çok eskilere dayanıyor
Erzurum´da Nazar (Göz) Değmesi ´Tü, Tü, Tü... Maşallah´…Kırk Bir Kere Maşallah!...
Tarih: 17.8.2019 07:56:48/ 1973okunma / 0yorum

-ÖZEL-


Sinan AYDIN


Erzurum Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Fakültesi Halk Edebiyatı Araştırmacısı Öğretim Üyesi Lütfü Sezen´in yaptığı araştırmaya göre, Erzurum´da ‘kem göz´ inancının kökeni çok eskilere dayanıyor. Gazeteniz GÜNEBAKIŞ´ın ‘bayram tadına haberler´ bölümünde, bun kez Erzurum´da nazar inanışları ile ilgili yapılan araştırmayı haberleştirdik.  Araştırmada yer alan detaylı bilgilere göre; “İlk nazar boncuklarının Sü­merler tarafından kullanıldığı sanılmaktadır. Sümerlerden Mısırlılara geçtiği ve buradan dünyaya yayıldığı” görüşü yaygındır.” Antik Roma ve Helen medeniyet­lerinde, Müslüman, Yahudi ve Budist Hindu toplumlarında da görülen bu inanış, günümüze kadar gelebilmiştir.

 

ARAPÇA´DA NAZAR, “BAKIŞ” DEMEKTİR.

 

Kimi insanların bakışlarındaki zararlı güç, kişiye, hayvana ya da başka bir nesneye bakmakla; canlı üzerinde; hastalık, sakat­lanma, ölüm, nesne üzerinde ise; kırılma, yanma gibi olumsuz etkiler meydana getirebilmektedir. Mezardakilerin üçte birinin “nazar değmesinden” öldüğü inancı halkımız arasında oldukça yaygındır. Vakitsiz ölüm veya herhangi bir zararlı olay oluştuğu zaman “nazar değdi” tabiri kullanılır.


“Nazar (göz) değmesi inancı, halkımız arasında çok eskiden beri yaygındır. Hatta insanın kendi kendisine nazarının değdiğine bile inanılır”.

 

Daha çok çocukları etkilediği görüşü yaygındır. Bu inancın temelinde “kıskançlık ve ruhsal çekememezlik yatmaktadır”. Çocukları nazardan korumak için Müslüman çev­relerde “maşallah” Batı toplumlarında ise “Tanrı kutsasın” sözü kullanılır.


NAZARDAN KORUNMA YÖNTEMLERİ TOPLUMDAN TOPLUMA FARKLILIKLAR GÖSTERİR.

 

Hindistan´ın bazı yörelerinde karşı cinsin kıyafetlerini giyme, bazı Asya topluluk­larında gözlerin etrafına siyah boya sürme, Müslüman çevrelerde ise, içerisinde ayetler yazılı olan muska taşıma bunlardandır. Bütün toplumlarda nazardan ko­runmak için kullanılan ortak yöntem mavi renkte nazar boncuğu taşınmasıdır. Mavi boncuğun gözlerden yayılan zarar verici ışınları emerek etkisiz hale getirdi­ğine inanılır.


Türk inançlarında çok önemli bir yere sahip olan nazar, kimilerine göre hura­fe olarak algılansa da halk arasında oldukça yaygındır.

Nazarlıkların gelişmiş biçimleri arasında, altından veya gümüşten yapılmış olanlarına “maşallah” denir. Bunların süs takısı olma özellikleri de vardır. Erzu­rum ve çevresinde; mavi boncuk, yedi delikli boncuk, göz boncuğu, sarı kehribar, hurma çekirdeği, üzerlik vb. malzemeden yapılan nazarlıklar oldukça yaygındır.

Eskiden, Erzurum´da bazı nazarlıklar evin giriş kapısının üstüne asılır veya eşiğe çakılırdı. At, geyik ve sığır kafası dış kapıya asılan nazarlıklardandı. Üzerlik gibi bazı nazarlıklara çeşitli şekiller verilerek ipliklere dizilip evin değişik yerlerine asıldığı da olurdu. Arapça bir kelime olan nazar, bakış demektir. Kimi insanların bakışlarındaki zararlı güç, bir kişiye, bir hayvana ya da bir nesneye bakmakla; canlı üzerinde hastalık, sakatlanma, ölüm, nesne üzerinde kırılma, yanma gibi olumsuz etkiler meydana getirebilmektedir. Herhangi bir zararlı olay böyle bir sebebe yük­lendiği zaman “nazar değdi” tabiri kullanılır. Nazar (göz) değmesi inancı halkımız arasında çok eskiden beri yaygındır.

Nazarın bazı ayetlerde yer aldığı bilinmektedir. Konuyla ilgili tespit edebildi­ğimiz ayetler şunlardır:

1. Kalem suresinin 51 ve 52.ayetleri

2. Yusuf suresinin 67. ayeti

3. Ayrıca; nazar değmemesi için felâk, nas, fatiha sureleri okunur.


Nazar değmesin konusunun bazı hadislerde de yer aldığı görülmektedir. Baş­lıcalarını veriyoruz:

“Göz değmesi haktır. Eğer kaderi (delip) geçmek bir şey olsaydı, bu göz değmesi olurdu.”

“Göz değmesinden Allah´a sığınırım, zira göz değmesi haktır.”

“Nazar insanı kabre, deveyi kırda(kazana) sokar.”

“Gözü değene abdest alması emredilir. Onun abdest suyu ile göz değmesine uğ­rayan yıkanır.”


Nazara uğramaktan ileri geldiği sanılan hastalıklara karşı, Türk halkı her dönemde bazı tedbirlere başvurmuştur.

Ülkemizin pek çok yerinde olduğu gibi Erzurum´da da nazardan korunmak için bazı tedbirlere başvurulduğu görülmek­tedir. Bunlar arasında en yaygın olanlar efsun yapmak, kurşun dökmek, tütsülemek, nazarlık kullanmak gibi uygulamalardır.

Efsun, yaşlı kişiler tarafından yapılır. Kurşun dökmesi işlemi; ocaklı aileden olup bu geleneği sürdüren tecrübe sahibi kadınlar tarafından, tütsülemek; Çörek otu, üzerlik, karanfil, tuz, biber, soğan ve sarımsak kabuğu gibi maddeler yakı­larak nazar değdiğine inanılan kişi veya nesnenin üzerinden geçirilerek yapılır. Nazar(göz) değmesi tehlikesinden korunmak için ise manevî gücüne inanılan bazı maddeler kullanılır. Bunlara “nazarlık” denir.


Efsun Yapmak

Yaşlı biri, bir bıçakla hastaya okur. Bu sırada bıçak, hasta vücudunun muhtelif yerlerinde dolaştırılarak; “göz edenin gözü çıksın” denir. Son­ra bıçak mangalın külüne saplanır. Bu işlem sırasında okuyan esnerse hastaya göz değmiştir.


Kurşun Dökmek

Kurşun Ocaklı aileden olan geleneğe bağlı ve bu işte tecrübe sahibi kadınlar tarafından yapılır. Kurşun döken kadın ocaktan izin almak zorundadır. Kurşun dökülmesi sırasında hastanın başı ve vücudu bir örtü ile ör­tülür. Kepçede eritilen kurşun, içerisinde su bulunan demir tasa dökülür. Kurşun dökülen tasın suyundan hastanın vücuduna sürülür, biraz da içirilir. Arta kalanına bir ekmek doğranarak dört yol ağzında köpeklere yedirilir. Tas içindeki suya dö­külen kurşun, patlamalarla şekillenir. Patlamaların nazarı ortadan kaldıracağına inanılır. Kurşunun şekillenmesinden hastanın kimler tarafından nazarlandığı tah­min edilmeğe çalışılır. Şekillenen bu kurşun daha sonra kapı üzerine asılır.


Tütsülemek

Nazara uğramış kişileri kurtarmak için tütsüleme yapılır. Uy­gulama sırasında üzerlik, çörek otu, karanfil, tuz, biber, soğan ve sarımsak kabuğu kullanılır. Nazara uğradığına inanılan kimsenin saçından elbisesinden, evinin eşi­ğinden gizlice alınan parçalar, yukarıda sözü edilen maddelerle birlikte yakılarak tütsülenir. Tütsüleme sırasında; tütsü yapan kimse şöyle der:

Üzerliksin havasın

Her dertlere devasın

Ak göz, kara göz,

Mavi göz, yeşil göz

Hangisi nazar etmişse

Onların nazarını boz.

Elemtere fiş,

Kem gözlere şiş,

Üzerlik çatlasın

Nazar eden patlasın


Nazarlık Kullanmak

Göz değmesinin tehlikesinden korunmak için manevî gücüne inanılan maddelere “nazarlık” denir. Nazarlıkların kullanılma bi­çimleri farklı farklıdır. Bunların bir kısmı doğrudan doğruya çocuğun elbisesine, omzuna, göğsüne veya başlığına dikilmek suretiyle kullanılırken, bir kısmı da kola takılmak, boyuna veya beşiğe asılmak suretiyle kullanılır. Büyükler ise; nazarlığı görülmeyecek biçimde giysilerinin altına asarlar.

Nazarlıkların gelişmiş biçimleri arasında, altından ya da gümüşten yapılmış maşallahlar gelir. Bunların süs özelliği taşıyanları da vardır. Erzurum ve çevresin­de; mavi boncuk, yedi delikli boncuk, göz boncuğu, sarı kehribar, yılan kabuğu, hurma çekirdeği ve üzerlik gibi malzemeden yapılmış nazarlıklar oldukça yaygın­dır.Bazı nazarlıklar evin herhangi bir yerine veya kapı üstüne asılır, bazıları da eşi­ğe çakılır. “At, geyik ve sığır kafası dış kapıya asılır.”197 Üzerlik gibi bazı nazarlıklara da çeşitli şekiller verilmek suretiyle, ipliklere dizilip evin muhtelif yerlerine asılır. “Türkmenler arasında kurdun her bir uzvu nazarlık olarak kullanılır.”

Erzurum halkı arasında nazarın zararından korunmak için kullanılan belli başlı nazarlıklar için tıklayınız. (Kaynak: Dr. Lütfi Sezen Armağanı 279)








Kaynak:

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Erzurum´a yeni bir yeşil alan daha: 100. Yıl Millet Bahçesi açıldı
Erzurum´a yeni bir yeşil alan daha: 100. Yıl Millet Bahçesi açıldı
Erzurum Büyükşehir Belediyesi, yatırımlarına ara vermeden devam ediyor. Beş yılda 236 park yapan Büyükşehir Belediyesi, yeşil alanlarına bir yenisini daha ekledi.
Başkan Ergin Atatürk´ü anma mesajı yayınladı
Başkan Ergin Atatürk´ü anma mesajı yayınladı
Tekman Belediye Başkanı Mustafa Ergin, 10 Kasım Atatürk´ü Anma Günü dolayısı ile bir mesaj yayınladı.
Aziziye Destanının 142. yılında Atatürk Üniversitesi ecdadına yürüdü
Aziziye Destanının 142. yılında Atatürk Üniversitesi ecdadına yürüdü
Bu yıl 7.si gerçekleşen ve kent merkezinden 4 kilometre uzaklıktaki Top Dağında yer alan Aziziye Tabyalarına yapılan yürüyüşe Atatürk Üniversitesi öğrencileri de yoğun ilgi gösterdi.
MHP İl Başkanı Karataş´tan 10 Kasım mesajı
MHP İl Başkanı Karataş´tan 10 Kasım mesajı
MHP Erzurum İl Başkanı Naim Karataş, Gazi Mustafa Kemal Atatürk´ün 81.vefat yıldönümü münasebetiyle bir mesaj yayımladı.
Aydemir´den Karabağ vurgusu
Aydemir´den Karabağ vurgusu
AK Parti Erzurum Milletvekili İbrahim Aydemir, HDP Milletvekili Garo Paylan´ın ‘Ermenistan Sınır Kapısı açılsın´ şeklindeki konuşmasını cevaplandırarak, kapının açılması için öncelikle Ermenistan´ın işgal ettiği Azerbaycan topraklarından çekilmesi gerektiğini vurguladı.
Dadaşlar, Aziziye Destanının 142´inci yıl dönümünde tabyalara yürüdü
Dadaşlar, Aziziye Destanının 142´inci yıl dönümünde tabyalara yürüdü
Nene Hatun´un destanlaştığı 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı´nın (93 Harbi) 142´nci yıl dönümünde Erzurum´da binlerce vatandaş sabah namazında okunan selanın ardından Aziziye Tabyalarına yürüdü.
AK Parti İl Başkanı Öz´den 10 Kasım mesajı
AK Parti İl Başkanı Öz´den 10 Kasım mesajı
AK Parti Erzurum İl Başkanı Mehmet Emin Öz, “Gazi Mustafa Kemal Atatürk´ü vefatının 81.yıldönümünde saygıyla rahmet ve minnetle anıyorum. Gazi Mustafa Kemal, istiklal mücadelemizi Cumhuriyetimizin kuruluşuyla taçlandırmıştır´ dedi.
Pasinler´de fidan seferberliği
Pasinler´de fidan seferberliği
Erzurum´un Pasinler ilçesinde faaliyet gösteren ve yöre insanına büyük ölçüde istihdam sağlayan Kaleblokbims A.Ş. tarafından 400 adet fidan toprakla buluşturuldu.
Vali Memiş: “Atatürk yalnızca Türk tarihi değil, dünya tarihi açısından da müstesna şahsiyetlerden biridir”
Vali Memiş: “Atatürk yalnızca Türk tarihi değil, dünya tarihi açısından da müstesna şahsiyetlerden biridir”
Erzurum Valisi Okay Memiş, “Gazi Mustafa Kemal Atatürk´ü, ölümünün 81. yılında rahmetle, minnetle ve şükranla anıyoruz” dedi.
Türkçe´nin geleceği Atatürk Üniversitesinde konuşuldu
Türkçe´nin geleceği Atatürk Üniversitesinde konuşuldu
Türkiye Dil ve Edebiyat Derneğinin (TDED) Erzurum´da gerçekleştirdiği 6. İstişare ve Değerlendirme Toplantısı açılış töreni Atatürk Üniversitesi Kültür Merkezi Mavi Salonda yapıldı.
Vali Memiş´ten iş adamlarına yatırım çağrısı
Vali Memiş´ten iş adamlarına yatırım çağrısı
Bursa Erzurum Dernekleri Federasyonu´nca düzenlenen "Bursa-Erzurum Tanıtım Günleri" başladı. Açılış töreninde İş adamlarına seslenen Vali Okay Memiş, “Sizleri Erzurum´a yatırım yapmaya, şehrimizi daha yukarılara taşımaya davet ediyorum.” dedi.
Erzurum´da Tarihi Aziziye ve Mecidiye Tabyalarında Ecdada Saygı Nöbeti
Erzurum´da Tarihi Aziziye ve Mecidiye Tabyalarında Ecdada Saygı Nöbeti
Erzurum´da Osmanlı-Rus Savaşında Rus ve Ermenilere Karşı Verilen Mücadelenin Canlandırılması Bilincin Artırılmasına Yönelik Düzenlenen 9 Kasım Tabyalar Yürüyüşü Kapsamında Dağcılar Ve Öğrenciler Aziziye Ve Mecidiye Tabyalarında Ecdada Saygı Nöbeti Tuttu.
İnovasyon Merkezleri ilköğretim öğrencilerini ağırlamaya devam ediyor
İnovasyon Merkezleri ilköğretim öğrencilerini ağırlamaya devam ediyor
ETÜ inovasyon merkezleri ilköğretim öğrencilerini ağırlamaya devam ediyor.
Palandöken Kayak Merkezi yeni sezonu dört gözle bekliyor
Palandöken Kayak Merkezi yeni sezonu dört gözle bekliyor
Daha sezon başlamadan oteller dolmaya başladı
Türkiye´nin En İyi 8 Kebapçısından Biri Erzurum´da!
Türkiye´nin En İyi 8 Kebapçısından Biri Erzurum´da!
CNN İnternational Türkiye´nin en iyi kebap restoranlarını araştırdı. 8 işletmenin yer aldığı listeye Erzurum´dan Koç Cağ Kebap girdi…
 Ata Botanik´te Çocuklar İçin Mini Survivor Parkı!
Ata Botanik´te Çocuklar İçin Mini Survivor Parkı!
Atatürk Üniversitesi Ata Botanik parkı, doğal ortamına çocuklar için mini survivor alanı ekleyerek cazibesini artırdı.
 281. ahır sahibine teslim edildi
281. ahır sahibine teslim edildi
Erzurum İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, proje kapsamında 281. ahırı tamamlayarak sahibine teslim etti.
 DSİ 8. Bölge´de CBS Eğitimi Semineri Düzenlendi
DSİ 8. Bölge´de CBS Eğitimi Semineri Düzenlendi
DSİ çalışanlarına CBS kursu verildi
Biyoçeşitlilik Bilim Müzesinin kurulması için ilk adım atıldı
Biyoçeşitlilik Bilim Müzesinin kurulması için ilk adım atıldı
Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ömer Çomaklı, bir dizi incelemelerde bulunmak ve ikili anlaşmalar imzalamak üzere Rusya Fedarasyonuna ziyaret gerçekleştirdi.
Palandöken ve Bayraktepe beyaza büründü
Palandöken ve Bayraktepe beyaza büründü
.
Erzurum´da Cumhuriyet Resepsiyonu
Erzurum´da Cumhuriyet Resepsiyonu
.
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Erzurum için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:43 07:28 12:27 14:51 17:09 18:41
Mide asidiniz bir jileti eritebilecek güctedir.

İlginç Bilgiler 6
Dolma iç için kullanacağınız pirincinizi mutlaka ılık suda bekletip yumuşatın ve nişastasından arındırmak için birkaç defa sudan geçirin. Böylece içinin sert kalmasını önlersiniz. Dolmamızın daha lezzetli olması için sızma zeytinyağı kullanın.

Dolma - Sarma Tarifleri İle İlgili Püf Noktaları