HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
Tarih: 8.2.2019 08:00:25 / 2068okunma / 0yorum
Abdurrahman ZEYNAL

Yunan Başbakanı Türkiye´ye yapacağı ziyarette Heybeli Ada Papaz Mektebini de ziyaret edecekmiş. Bu ziyareti anlamak için tarihin derinliklerine gidip Rum okulları hakkında bilgi sahibi olmakla mümkün olacağını anlamak gerek. Osmanlının yıkılışında nice felaketlerin hazırlayıcısı olan Fener Rum Mektebi, Heybeli Ada Papaz Mektebi ve Ali Bey Adasındaki İkınomos Mektebinin faaliyetleri bilinmeden açıklanamaz. Aşağıdaki yazı azda olsa bunu hatırlatmaktadır.

Fatih Sultan Mehmed´in verdiği fermanla Rumlar, yani Ortodokslar Patrikhane bünyesinde kurulmuş olan Fener Mekteplerinde okuma-yazma işlerini devam ettirmiş, kiliseler, şapeller bünyesinde papazlar aralıksız özellikle din ağırlıklı Grek tarihi, dili ve coğrafyası üzerinde insan yetiştirmişlerdi. Fener Rum Mektebi(Patrikhane Mektebi) adında yüksek düzeyde bir okul, Osmanlı döneminde gelişerek faaliyet göstermiştir. Burada Yunan dili, felsefe, ilahiyat, tıp, riyaziyat, fiziki bilimler okutuluyordu. Burası Rumluk aleminin bir akademisi, beyni idi. Mezunları, öğretmen, patrik ve Eflak-Boğdan Voyvodası, Osmanlının en büyük tercümanları olarak atanıyordu. 1700´lerin sonunda okul öğretmenlerinin "Yunan Dilinin Hazinesi" adlı önemli bir sözlük geliştirmişlerdi. Bu eserle Rumlar milli benliklerinin korumanın en önemli yolunun dil olduğunu kavradılar.

 1774 Küçük Kaynarca Anlaşmasıyla Rusların Ortodoksların hamiliğini üstlenmesiyle yeni bir döneme girmişlerdi. Bu devirde Mora´da, Erdel Beyliğinde yaptıkları faaliyetle Etnik-i Eterya Cemiyeti´ni kurmuşlar bunun temelleri Kilise bağlantılı RUM mekteplerinde atılmış, kurucularından biriside İkinomos Mektebinden mezun olmuş, Eksantra adlı  papaz olmuş, yaptıkları çalışmalarla yeni kitlelere ulaştırılmıştı.

Nafi Atıf Kansu bu olayı şöyle izah etmektedir. "1821 Rum isyanını hazırlayan "Eterya" cemiyeti, kilise ile el ele vererek mektepler vasıtasıyla milli emellerinin tahakkukuna çalışmıştı. Ecnebi memleketlerde tahsil görmüş Rum gençlerinin gayretleriyle Mora´da, Teselya´da hatta İstanbul´da Rum mektepleri dini çehrelerini değiştiriyor, daha ziyade Avrupa´nın milli maarif hareketlerinden ilham alarak milli bir seciye kazanıyorlardı. Esasen kendilerine Rusya gibi kuvvetli bir hami kazandıran Kaynarca Muahedesinden (1774)  sonra Rumlar milli istiklal için çalışıyorlardı.[1]

1770´den sonra , Cezayirli Hasan Paşanın izniyle Edremit Cunda Adası (Ali Bey) da Papaz İkonomos tarafında kurulan akademinin 1884 yılında ele geçen belgelerinde  özetle

1-Türkleri ezeli düşman olarak Rumlara tanıtmak,

 2-Türklerin en ufak hatalarını büyüterek Avrupa´ya duyurmak,

3-Türkleri iktisaden çürütmek, sakat ticaret yolarına götürmek ağır şatlarda kredi vermek,

4-Türk Milletin din, ahlak, maneviyat duygularını çürütmek,

5-Zinaya sevk etmek, külhan beyi ruhuyla büyümelerini sağlamak, küfrü yaygınlaştırmak, hocalara zengin rum tüccarları vasıtasıyla sokulup yoldan çıkarmak,

6- Din adına uyduruk hikayeleri anlatmalarını sağlamak,

7-Türkler arasında fitne ve fesadın yayılmasını temin etmek savaş zamanlarında Türklere yapılabilecek tüm kötülükleri yapmak,

7- Doktor ve eczacı Rumların yanlış tedavi ve yanlış ilaçla hasta ve yaralıları öldürmek,

8-Tük çiftçisini ağır faiz yükü altına sokarak elindeki tarlaları almak,

9-Devlet adamlarını yanlış kararlara yönlendirmek, sabotaj ve suikastlar düzenlemek gibi konuları talebelerine anlatarak uygulama alanına soktukları gözlenmektedir.[2]

Yunan devletinin kurulması söz konusu olduğu 1800´lerede Tüm Rum okulları bir çeşit ön karakol haline gelmişlerdi. Başta İstanbul, Mora, Teselya ve tüm Rum okulları bir anda yapısını ve işleyişini değiştirerek, sınıflarda ihtilalcı papazlarla birlikte komitacılar ders vermeğe başlamış, tüm Rum okulları Etnik-i Eterya´nın kontrolüne girmişti. 1911 yılında bu Rum okullarının sayısı Anadolu´da 1584´e ulaşmıştı[3]. Refahiye´de bile 2 Rum mektebinin açılmış olması Erzurum´da ilk, orta mektepleri olmak üzere 3 okulun varlığı bunu gösteriyordu. Ayrıca Fransızların açtıkları Katolik Rumlarında devam ettiği ilk, orta ve lise mekteplerinin açılmış olması önemli bir veriydi. Ahmet Ağaoğlu´nun Hâk Gazetesindeki makalesinde Asya Türkiye´sindeki 1584 okuluna diğer Rum okullarıyla birlikte  Avrupa Türkiye´sindekileri de ekleyerek Rum okullarının sayısını 3500 olarak tespit etmiştir.[4] Ancak Fener Mektebi, Heybeliada Papaz Mektebi  ve İkinomos Mektebi  Fener Patrikhanesinin atadığı 5 kişilik heyet tarafından yönetilmeye devam etmişlerdi.

 Rumlar Tanzimatın "Eğitim yoluyla Osmanlılık" politikalarından kaçınarak  Heybeliada´daki 1844 yılında kurdukları Ortodoks İlahiyat okulu aracılığıyla Yüzyıllardır Türkçeden başka dil bilmeyen Rum ve Ortodoks insanların Türkçe konuşmamaları ve Türklere düşman olmalarını propaganda ederek Megola İdeali´ni aşılıyorlardı.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         

Rumların kendi mekteplerinin dışında örgütlendiği en önemli okul Merzifon Kolejidir. 1904 yılında Rum öğrenciler okulu merkez edinerek papazlar yardımıyla hızla örgütlenmeye başlamış ve Pontus ruhunu bölgede güçlü kılmak için her yolu demişlerdir. İnebolu´dan Batum´a kadar bölgede hızla örgütlerini kurmuş, bölgede vatanı bölme faaliyetine girmişlerdi. Kolejde; Rum İrfan Kulübü ve Pontus Kulübü kurarak yetiştirdikleri çocukları Türklere düşman olarak birer fedai haline getirilmişlerdi.

Rum çeteleri savaş boyunca Türk köy ve kasabalarına saldırılar düzenlemiş, askeri ulaşım ve haberleşmeyi engellemiş, Ruslar adına casusluk yapmışlardı. Bütün bu olaylar ve devamında Giresun Belediye başkanının oğlu olan Konstantin Kostandinidis Marsilya´da Pontus´cuları bir araya getirerek sözde Avrupa´daki barış görüşmelerine Pontus fikrini iletmişlerdi. Son olarak 1921 yılında Türkçe öğretmeni Zeki Bey vahşice şehit edilmiş kurulduğu günden itibaren misyonerliğin kontrolündeki bu okul ilerleyen günler kapatılmıştı. TBMM tutanaklarında , Atatürk´ün Nutkunda konuyla ilgili son derece çarpıcı örneklerin olması  konu hakkında yeterli bilgi vermektedir.

 



[1] Nafi Atuf(Kansu), Türkiye Maarif Tarihi, s.74. Milliyet Matbaası, İstanbul, 1930.

[2] Kemal Yaman  Millet Düşmanlarının İhanet Planları, Otağ Yayınları,İstanbul, 1971

[3] Tevfik Çavdar, Osmanlıların Yarı Sömürge Oluşu, s. 107, Ahmet Sarı Matbaası, İstanbul 1970.

[4] Necdet Sevinç, Ajan Okulları, s. 191, İleri Sanat Matbaası, İstanbul, 1975.

Anahtar Kelimeler: HEYBELİADA, PAPAZ, MEKTEBİ, OKULLARI
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR (25 Kasım 2019 - Pazartesi)
BİR SOBACI ATÖLYESİ (22 Kasım 2019 - Cuma)
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE? (11 Kasım 2019 - Pazartesi)
ŞAH MAT (22 Ekim 2019 - Salı)
TARİH VE COĞRAFYA (15 Ekim 2019 - Salı)
DARAĞACI MAHALLESİ (14 Ekim 2019 - Pazartesi)
BÜYÜK TÜRK MİLLETİ TÜRKİYEM (12 Ekim 2019 - Cumartesi)
RACİ SOLMAZIN ARDINDAN (11 Ekim 2019 - Cuma)
KIRMIZI IŞIK (10 Ekim 2019 - Perşembe)
TEPE MEZARLIĞI (07 Ekim 2019 - Pazartesi)
HURAFE (04 Ekim 2019 - Cuma)
ERZURUM´U YÖNETENLER GÖREV BAŞINA (01 Ekim 2019 - Salı)
DİL... (30 Eylül 2019 - Pazartesi)
İFTİRA (26 Eylül 2019 - Perşembe)
GÜVEN VEYA GÜVENSİZLİK (24 Eylül 2019 - Salı)
BU KONULARI OKUMADAN KONUŞMAYIN, YAZMAYIN (19 Eylül 2019 - Perşembe)
Kadana Mahallesini Gezmeye varmısınız? (16 Eylül 2019 - Pazartesi)
12 EYLÜL 1980 (14 Eylül 2019 - Cumartesi)
BALTAHANE VEYA KOMESLİ HANI (11 Eylül 2019 - Çarşamba)
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK (09 Eylül 2019 - Pazartesi)
ÇAĞRIMDIR (04 Eylül 2019 - Çarşamba)
BENİMLE YÜRMEK İSTERMİSİNİZ (19 Ağustos 2019 - Pazartesi)
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM (05 Ağustos 2019 - Pazartesi)
VATANIN BAĞRINDA ELLİ YEDİ GÜN (02 Ağustos 2019 - Cuma)
HAYDİ ERZURUM´A GEL (01 Ağustos 2019 - Perşembe)
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -2- (24 Temmuz 2019 - Çarşamba)
ZİRVE ŞEHİR (11 Temmuz 2019 - Perşembe)
Öğretmen ve Siyasetçi Cevat Dursunoğlu (03 Temmuz 2019 - Çarşamba)
ERZURUM´LU KARA FATMA (02 Temmuz 2019 - Salı)
Bir güzel Ozan: Aşık Sıtkı Eminoğlu (27 Haziran 2019 - Perşembe)
DERSİM´İ BİRDE BÖYLE OKUYUN (17 Haziran 2019 - Pazartesi)
Nikolay İvanoviç İlminskiy ve Bölücülük (13 Haziran 2019 - Perşembe)
ERZURUM´U ANARKEN... (30 Mayıs 2019 - Perşembe)
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS (20 Mayıs 2019 - Pazartesi)
FEDAKÂR, CEFAKÂR, OF DEMEYEN ANAM´A (13 Mayıs 2019 - Pazartesi)
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...! (11 Mayıs 2019 - Cumartesi)
DİNDEN KAÇIŞ (06 Mayıs 2019 - Pazartesi)
BİR MÜCADELE ADAMI (30 Nisan 2019 - Salı)
ÇOCUKLUĞUMDAKİ 23 NİSAN (25 Nisan 2019 - Perşembe)
ÇİFTE STANDART VE GERÇEK (23 Nisan 2019 - Salı)
HAFIZ NUSRET GEDİK (22 Nisan 2019 - Pazartesi)
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM (15 Nisan 2019 - Pazartesi)
SİYASET NEDİR? (04 Nisan 2019 - Perşembe)
TÜRKİYE´NİN GÖREVİ (27 Mart 2019 - Çarşamba)
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU (26 Mart 2019 - Salı)
ÜZÜLÜYORUM (22 Mart 2019 - Cuma)
ŞEHİT BURAK TATAR´IN SON VASİYETİ (18 Mart 2019 - Pazartesi)
101 Yıl Önce 12 Mart Erzurum (12 Mart 2019 - Salı)
ROMA´DAN ABD´YE (11 Mart 2019 - Pazartesi)
YARABBİM BU BELALARDAN ÜLKEMİZİ KORUSUN (09 Mart 2019 - Cumartesi)
HAMİYET VE HAK NEDİR (07 Mart 2019 - Perşembe)
MİLLETİN BEKASI NEDİR? (05 Mart 2019 - Salı)
Milli Kültür Nedir? (26 Şubat 2019 - Salı)
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE (17 Ocak 2019 - Perşembe)
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ (09 Ocak 2019 - Çarşamba)
BEYNAMAZ AHMET EFSANESİ (29 Aralık 2018 - Cumartesi)
ALLAHU EKBER´DE 90.000 ASKER DONMADI (27 Aralık 2018 - Perşembe)
OSMANLI VE DENGE POLİTİKASI (12 Aralık 2018 - Çarşamba)
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR (03 Aralık 2018 - Pazartesi)
Acılar Yurdu: Doğu Türkistan (2) (27 Kasım 2018 - Salı)
Acılar Yurdu: Doğu Türkistan (1) (26 Kasım 2018 - Pazartesi)
ÖĞRETMEN OLACAĞIM (23 Kasım 2018 - Cuma)
ÇİN ZULÜM YAPIYOR, DÜNYA SEYREDİYOR (22 Kasım 2018 - Perşembe)
OSMANLI PAY EDİLİRKEN (14 Kasım 2018 - Çarşamba)
CUMHURİYETE GİDEN YOL (02 Kasım 2018 - Cuma)
Güzel Bir Bürokrat (11 Ekim 2018 - Perşembe)
NE OLDU BİZE (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
DUYMAK İSTEMİYORUM (10 Eylül 2018 - Pazartesi)
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI (30 Ağustos 2018 - Perşembe)
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985) (06 Ağustos 2018 - Pazartesi)
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN (04 Ağustos 2018 - Cumartesi)
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ (30 Temmuz 2018 - Pazartesi)
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
MEHMET SEKMEN BAŞKANIMA AÇIK MEKTUP (09 Temmuz 2018 - Pazartesi)
ERZURUM´DAN NARMAN´A (07 Temmuz 2018 - Cumartesi)
ADALET YİNE ADALET (05 Temmuz 2018 - Perşembe)
TAŞ KALPLİ (28 Haziran 2018 - Perşembe)
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU (06 Haziran 2018 - Çarşamba)
PROF. DR. MUSTAFA ILICALI (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
BİR ZAMANLAR ERZURUM´DA HAYAT VARDI (10 Mayıs 2018 - Perşembe)
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM´A (04 Mayıs 2018 - Cuma)
DEVLET (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
ÖZLEMİM (28 Nisan 2018 - Cumartesi)
TÜRK MİLETİNİN EVLATLARI! (25 Nisan 2018 - Çarşamba)
SEÇİM (19 Nisan 2018 - Perşembe)
DİL VE ATASÖZLERİ (17 Nisan 2018 - Salı)
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI TARTIŞILIRKEN (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
ACI, DRAM VE ÇARESİZLİK (04 Nisan 2018 - Çarşamba)
GÜN BATIMINDA ERZURUM OVASI (02 Nisan 2018 - Pazartesi)
ERZURUM SOKKALARINDA KISA BİR TUR (27 Mart 2018 - Salı)
BİBİLİK OYUNU OYNADINIZMI? (22 Mart 2018 - Perşembe)
MEHMETÇİK VAKFI VE AFRİNDE MEHMETÇİK (05 Mart 2018 - Pazartesi)
İNSAN VE ŞEYTAN ARKADAŞ OLURSA (16 Şubat 2018 - Cuma)
AKKUŞ ÇAY EVİNDE EDEP ÖĞRENDİM (12 Şubat 2018 - Pazartesi)
O BİZİM NAMUSUMUZU KORUDU (01 Şubat 2018 - Perşembe)
SOSYAL KIYAMET: YAŞLI KADIN DONARAK ÖLDÜ (29 Ocak 2018 - Pazartesi)
İbrahim Erkal Kültür Merkezi (25 Ocak 2018 - Perşembe)
KAN SINIRLARI HARİTASINDAN AFRİN´E (24 Ocak 2018 - Çarşamba)
BALTAHANE (18 Ocak 2018 - Perşembe)
SORUMLULUK DUYGUSU (29 Aralık 2017 - Cuma)
VURULDUN ÖĞRETMENİM..! (20 Aralık 2017 - Çarşamba)
ERZUMDA DÜN VAR OLAN BUGÜN OLMAYAN FABRİKALAR (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
KUDÜS (12 Aralık 2017 - Salı)
KUDÜS VE MESCİD-İ AKSA´NIN KISA TARİHÇESİ (09 Aralık 2017 - Cumartesi)
KANMAYIN, KANDIRILMAYIN, KANDIRMAYIN (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
TAZİYE ÇADIRI KALDIRILSIN (20 Kasım 2017 - Pazartesi)
ŞEHİT OLDULAR (17 Kasım 2017 - Cuma)
140 Yıl Sonra Aziziye Tabyalarına Yürümek (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
EĞİTİMDE KISIR DÖNGÜ (09 Kasım 2017 - Perşembe)
İFTİRA OLMUŞTAN BETERDİR (06 Kasım 2017 - Pazartesi)
MİLLİ MÜCADELE ERZURUM´DAN BAŞLIYOR-3 (26 Ekim 2017 - Perşembe)
MİLLİ MÜCADELE ERZURUM´DAN BAŞLIYOR-1 (16 Ekim 2017 - Pazartesi)
YÖNETİCİLERDE İTİKAFA GİRSE (02 Ekim 2017 - Pazartesi)
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..! (25 Eylül 2017 - Pazartesi)
ERZURUM´DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE (18 Eylül 2017 - Pazartesi)
KURBANLARINIZI MEHMETÇİK VAKFI KESSİN (23 Ağustos 2017 - Çarşamba)
ABD TÜRKİYE İLE DALGA GEÇİYOR (19 Ağustos 2017 - Cumartesi)
SOĞANLI DAĞLARINDA ŞEHİTLER YATAR (14 Ağustos 2017 - Pazartesi)
BİT, PİRE VE TİFO=ÖLÜM (07 Ağustos 2017 - Pazartesi)
DELİRMİŞ DEDİLER......! (02 Ağustos 2017 - Çarşamba)
Mescid-i Aksa´ya Neden Kilit Vurdular? (26 Temmuz 2017 - Çarşamba)
1955´de Erzurum´daki Bölge Müdürlükleri (19 Temmuz 2017 - Çarşamba)
ADALET İSTİYORUM (10 Temmuz 2017 - Pazartesi)
Ağa, Bey, Patron ve Zihniyet Kültürümüz (03 Temmuz 2017 - Pazartesi)
DEVLET, TARİH VE BÜROKRASİ (29 Haziran 2017 - Perşembe)
KURAN KURSLARI (13 Haziran 2017 - Salı)
İSTANBUL İZLENİMLERİM (23 Mayıs 2017 - Salı)
ŞEHİT KOCAMIN HATRI İÇİN (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
TÜTEN BACALARI TÜTMEYEN DUMLU (10 Mayıs 2017 - Çarşamba)
1920-2015 ERZURUM MİLLETVEKİLLERİ (08 Mayıs 2017 - Pazartesi)
SULAR DA AĞLAR (02 Mayıs 2017 - Salı)
YOLCULUK (21 Mart 2017 - Salı)
ÇANAKKALE´DE SAVAŞAN ERZURUMLULAR (17 Mart 2017 - Cuma)
1918´inde ERZURUM (13 Mart 2017 - Pazartesi)
Fazıl Hüsnü Dağlarca (10 Mart 2017 - Cuma)
ERZURUM KALKINACAKMIŞ (06 Mart 2017 - Pazartesi)
YALAN SÖYLEDİK (28 Şubat 2017 - Salı)
BABA ON LİRA VER (21 Şubat 2017 - Salı)
TAS İTTİ (10 Şubat 2017 - Cuma)
YAKUTİYE İLÇESİNDE EĞİTİM (17 Ocak 2017 - Salı)
KÖMÜR KUYRUKLARINDA ÇİLE (11 Ocak 2017 - Çarşamba)
ERZURUM´DA ISINMA PROBLEMİ (09 Ocak 2017 - Pazartesi)
GÜVEN VEYA GÜVENSİZLİK (02 Ocak 2017 - Pazartesi)
MİLLİ EĞİTİM İFLAS EDERKEN (26 Aralık 2016 - Pazartesi)
PALANDÖKEN İLÇESİNDE EĞİTİM (22 Aralık 2016 - Perşembe)
ÖĞRETMEN TECRÜBE DEMEK-1 (26 Kasım 2016 - Cumartesi)
ERZURUM`DA ÖLÜM VE TAZİYE GELENEĞİ (24 Şubat 2015 - Salı)
Acılar Yurdu: Doğu Türkistan (17 Şubat 2015 - Salı)
KARAKÖSE MAHALLESİ-5 (11 Şubat 2015 - Çarşamba)
KAĞIZMANA ISMARLADIM NAR GELE (01 Ocak 0001 - Pazartesi)
Sayfa:
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Erzurum için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:43 07:28 12:27 14:51 17:09 18:41
-Her 4 Amerikalıdan biri mutlaka televizyonda görünüyor. (Sokakta her 4 kişiden 1 imza dağıtıyormuş düşünsenize) -Uyurken televizyon seyrederken yaktığımızdan daha fazla kalori yakıyoruz. (Demekli televizyonla uyutuluyoruz) -Bir karıncanın koku alma yet

İlginç Bilgiler 5
Yufka ile yapılan böreklerde tepsiye yaydığınız yufkaların üzerine eritilmiş margarin ve sütten oluşmuş karışımı dökerseniz böreklerinize ayrı bir lezzet katarsınız. Yufka ile yaptığınız böreklerin üstüne, böreği fırına vermeden önce bir yumurtayı, bir ş

Börek Tarifleri İle İlgili Püf Noktaları