ŞEHİT KOCAMIN HATRI İÇİN
Tarih: 18.5.2017 09:00:05 / 2124okunma / 0yorum
Abdurrahman ZEYNAL

                           

"Göç göç oldu, göçler yola dizildi

Uyku geldi , ela gözler süzildi

O zamanda elim yardan üzildi

Ağam nerden aşar yolu yaylanın.

Yaylanın  anam yaylanın"

Top sesleri, tüfek sesleri arasında köyleri boşaltın, Urus geliyor, Urus geliyor diye bağıran tellalların sesleri kulakları çınlatırken  insanlar yüzlerce yıllık ata, dede toprağını bırakıp eksi 40 dereceye düşen ayazda, beyazlara bürünmüş Pasin ovasından, Erzurum yaylasından geçerek İç Anadolu´ya göç ediyorlardı. Üstte yok, altta yok, ayakkabı, çorap çamaşır yırtık, pırtık. Yokluk, kıtlık, kış, tifo , tifüs can alırken, Ermeni çeteleri ölüm kusuyordu Kop, Kızıldağ ve yollarda soğuk, bulaşıcı hastalıklar ve Ermeni çeteleri tuzak kurmuştu Dadaşlara....!

Göç iki yıl sürmüştü. 1918 yılında Erzurum işgalden kurtulmuş, göçler terse dönmüştü. Ancak ölenler ölmüş, kalanlar perişan bir halde yollara düşmüşlerdi....! İşler zordu. Üstte başta bir şey yoktu. Açtılar, fakirdiler.  Ancak ne olursa olsun dönmeye kararlıydılar.

Bir subay Aşkaleli bir kadından hatıratlarında bahsederken adeta muhteşem bir portreden bahsediyordu. Anadolu´da bir sürü yer dolaştıktan sonra Trabzon´a oradan    Aşkale´ye dönecekti. Ama nasıl..! Liman, ana baba günü.. Mart ayının nemli havası ciğerleri parçalıyor. Bu insanların arasında üzerlerinde yırtık elbiselerle dolaşan ama mağrur, bir o kadar cesur bir ana ile iki küçük çocuk farklılık gösteriyor.  Ana ve çocukları sahip oldukları ağzı kapalı çuvalla yola çıkma telaşındalar.

Bir tarafta denizin maviliği alabildiğince göz kamaştırırken diğer tarafta yükselen dağlar ve başlarında nemli bulutlar gök yüzüne uzanmakta.

Limandan kafileler birer ikişer ayrılırken Ayşe kadın Ahmet ve Mehmet adındaki iki çocuğundan birini sırtına bağlamış, diğerinin  elinden tutmuş yürümeye hazırlanıyor. Sırtının bir tarafında asılı duran çuval olanca ağırlığıyla Ayşe ananın belini bükmekte.... Küçük çocuğu Mehmet diğer tarafta. Çare yok. Yürümeye başlıyorlar.

Yollar taşlı ve  toprak. Değirmen dere geçit vermiyor. İşler zor lakin Maçka´ya doğru yürüyorlar. Dikleşen tabiat yer yer akarsuyun perişan ettiği zemin. Ayşe ananın ayaklarında yemeniler. Eh onlarda sağlam değil ya. Neyse  ..

Elde avuçta bir şey yok. Bulabildikleri ekmek kırıntılarıyla Aşkale´ye varacaklar. Tabiat haşin, ekkıyalar yol kesmekte. Can ve mal emniyeti hak getire...

 Belki on, belki onbeş gün sürecek yolculuk. Zigana dağlarının doruklarına doğru seyrederken Ayşe ananın yürüyen çocuğu Ahmet açlıktan mı olacak tezden yoruluyor, bu durum sırtında çocuğunu ve çuvalını taşıyan anayı derinden etkiliyordu.

Kafile içinde ihtiyarlar, sakatlar, çocuklar vardı. Derken Maçka yakınlarında mola verilmiş akşamın karanlığı basarken  ilk handa konaklayıp geceyi geçirmişlerdi.

Hanın ortasında yanan bir sobadan çıkan ışınlar etrafı aydınlatırken, gözler süzülmüş, yolcular farkında olmadan derin uykuya dalmışlardı.

Ertesi sabah tekrar yolculuk başlamış yağmur, çamur içinde Hamsi köy geçilmiş, Torul tarafına kervan evrilmişti. Artık nemde kalmamıştı. Bulutlar yok olmuş, güneşin ışıkları çevreyi ısıtmıştı bile.

Kafile yarı aç, yarı tok  yolculuğunu sürdürürken Ayşe ana olanca gayretiyle çuvalına ve iki evladına sahip olmanın gayretini sergiliyordu. Yol uzun lakin perişanlık had safhada. Yiyecek desen o da yok. Para işte onu sormayın o hiç yok.

Neyse ki yollarda hayır sever insanlar var ekmeklerini paylaşıyor, ikramlarda bulunuyor yolculara tanrı misafiri muamelesi yapıyorlardı.

Günler sonra Gümüşhane  geçiliyor. Vauk dağı. Tipi göz  gözü görmüyor. Dillerde dualar arşa yükselirken kar ve tipi  kafilenin iflahını kesiyor. Yine de dağ geçiliyor ver elini Bayburt. Yollarda verilen molalar, konaklanan hanlar derken Kop dağına varılıyor. Fakat Ayşe ananında dizlerinde takat kalmamıştır. İçinden yüreği yanık, gözleri buğlu, dizlerinin feri gitmiş bir halde;  "Ah şu dağı bir geçsek, Aşkale´yi bir görsek, artık ölsem bile gam yemem demekteydi".

O yıllar Kop dağından geçmek hiçte kolay değildi. Mart ayında kar, tipi , boran eksik olmazdı. Olsun Ayşe ana ve kafile bu zorlu dağı aşıp Pırnakaban köyüne doğru  dağdan aşağı inerken içlerinden oh sesleri yükseliyordu.

Erzurum´dan gelen bir kafiledekiler Ayşe anayı fark etmiş ona bir soru sormuşlardı. Halbuki kimse şimdiye kadar bir şey sormamıştı. Ayşe ana tüm zorluklara karşı şu sırtında taşıdığın çuvalda ne var? Diyen çıkmamıştı.

Yoldan geçenler durumu fark etmiş,  soruyu sormuşlardı. Ayşe ana durmuş, yorgun gözleriyle  Aşkale´ye doğru bakmış sonra olanca sessizliğiyle şunu söyleyebilmişti.

Çuvalı taşıyorsun da çocukları neden mağdur ediyorsun? demektesiniz..! Bu soru aslında Ayşe ananın belini iyice bükmüştü. Yüzleri soluklaşmış, ayaklarında derman kalmamıştı. Ama yinede çuvaldan vaz geçmemişti. Geride bıraktıkları 300 kilometrelik kötü yol, soğuk ve açlığa rağmen çuvala asla zarar vermemişti Ayşe Ana.

Birden ciddileşerek "Beyim" diyor " Torbada buğday var. Buğday". Yolcular bu cevap karşısında ikinci soruyu soruyorlar . Ne yapacaksın  bu buğdayla...

"Bunu Daphan ovasındaki tarlama ekeceğim. Ahmetimi, Mehmetimi yaşatacağım. Bu çuvalı kıymetli tutmağa mecburum. Şehit olan beyim, yolda donan kayınvalidem ve hastalıktan ölen kaynatam için bu çuvalı sağlam tutmaya mecburum" derken gözleri ufukların ötesine kamıştı.

Yolcuların beyinlerinde şimşekler çakmış, söylediklerine pişman olmuşlardı. Birden etrafta derin bir sessizlik olmuş, beyinlerde şunlar terennüm ederek dillerde konuşulmuştu.

"İşte bu ruh, bu azim şehri değil ülkeyi kurtaracak" Öylede oldu.

Amasya Genelgesi´nde; "Vatanın bütünlüğü milletin istiklali tehlikededir. Bunları kurtaracak olan  milletin azmi ve kararıdır" denilmekteydi. Ayşe ana aslında bu fitili çoktan ateşlemiş,  Mustafa Kemal ve arkadaşları bu düşünceyi kuvveden fiile çıkarmışlardı.

Anahtar Kelimeler: ŞEHİT, KOCAMIN, HATRI, İÇİN
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
KALKINMA AMA NASIL? (14 Ocak 2020 - Salı)
YENİ YILDA BEKLEDİKLERİM (04 Ocak 2020 - Cumartesi)
NOEL YÂDA YILBAŞI (02 Ocak 2020 - Perşembe)
SOĞANLI DAĞLARINDA ŞEHİTLER YATAR (01 Ocak 2020 - Çarşamba)
ATATÜRK´Ü ANLAMAK (27 Aralık 2019 - Cuma)
NELER KAYBETTİK (26 Aralık 2019 - Perşembe)
O İMANI KAYBETTİK....! (24 Aralık 2019 - Salı)
ALİ´Yİ KURTLAR PARÇALARKEN (19 Aralık 2019 - Perşembe)
HAYAL PİLAVI (17 Aralık 2019 - Salı)
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZMU (16 Aralık 2019 - Pazartesi)
1939´dan 2019´a İSTASYON (09 Aralık 2019 - Pazartesi)
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR (25 Kasım 2019 - Pazartesi)
BİR SOBACI ATÖLYESİ (22 Kasım 2019 - Cuma)
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE? (11 Kasım 2019 - Pazartesi)
ŞAH MAT (22 Ekim 2019 - Salı)
TARİH VE COĞRAFYA (15 Ekim 2019 - Salı)
DARAĞACI MAHALLESİ (14 Ekim 2019 - Pazartesi)
BÜYÜK TÜRK MİLLETİ TÜRKİYEM (12 Ekim 2019 - Cumartesi)
RACİ SOLMAZIN ARDINDAN (11 Ekim 2019 - Cuma)
KIRMIZI IŞIK (10 Ekim 2019 - Perşembe)
TEPE MEZARLIĞI (07 Ekim 2019 - Pazartesi)
HURAFE (04 Ekim 2019 - Cuma)
ERZURUM´U YÖNETENLER GÖREV BAŞINA (01 Ekim 2019 - Salı)
DİL... (30 Eylül 2019 - Pazartesi)
İFTİRA (26 Eylül 2019 - Perşembe)
GÜVEN VEYA GÜVENSİZLİK (24 Eylül 2019 - Salı)
BU KONULARI OKUMADAN KONUŞMAYIN, YAZMAYIN (19 Eylül 2019 - Perşembe)
Kadana Mahallesini Gezmeye varmısınız? (16 Eylül 2019 - Pazartesi)
12 EYLÜL 1980 (14 Eylül 2019 - Cumartesi)
BALTAHANE VEYA KOMESLİ HANI (11 Eylül 2019 - Çarşamba)
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK (09 Eylül 2019 - Pazartesi)
ÇAĞRIMDIR (04 Eylül 2019 - Çarşamba)
BENİMLE YÜRMEK İSTERMİSİNİZ (19 Ağustos 2019 - Pazartesi)
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM (05 Ağustos 2019 - Pazartesi)
VATANIN BAĞRINDA ELLİ YEDİ GÜN (02 Ağustos 2019 - Cuma)
HAYDİ ERZURUM´A GEL (01 Ağustos 2019 - Perşembe)
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -2- (24 Temmuz 2019 - Çarşamba)
ZİRVE ŞEHİR (11 Temmuz 2019 - Perşembe)
Öğretmen ve Siyasetçi Cevat Dursunoğlu (03 Temmuz 2019 - Çarşamba)
ERZURUM´LU KARA FATMA (02 Temmuz 2019 - Salı)
Bir güzel Ozan: Aşık Sıtkı Eminoğlu (27 Haziran 2019 - Perşembe)
DERSİM´İ BİRDE BÖYLE OKUYUN (17 Haziran 2019 - Pazartesi)
Nikolay İvanoviç İlminskiy ve Bölücülük (13 Haziran 2019 - Perşembe)
ERZURUM´U ANARKEN... (30 Mayıs 2019 - Perşembe)
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS (20 Mayıs 2019 - Pazartesi)
FEDAKÂR, CEFAKÂR, OF DEMEYEN ANAM´A (13 Mayıs 2019 - Pazartesi)
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...! (11 Mayıs 2019 - Cumartesi)
DİNDEN KAÇIŞ (06 Mayıs 2019 - Pazartesi)
BİR MÜCADELE ADAMI (30 Nisan 2019 - Salı)
ÇOCUKLUĞUMDAKİ 23 NİSAN (25 Nisan 2019 - Perşembe)
ÇİFTE STANDART VE GERÇEK (23 Nisan 2019 - Salı)
HAFIZ NUSRET GEDİK (22 Nisan 2019 - Pazartesi)
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM (15 Nisan 2019 - Pazartesi)
SİYASET NEDİR? (04 Nisan 2019 - Perşembe)
TÜRKİYE´NİN GÖREVİ (27 Mart 2019 - Çarşamba)
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU (26 Mart 2019 - Salı)
ÜZÜLÜYORUM (22 Mart 2019 - Cuma)
ŞEHİT BURAK TATAR´IN SON VASİYETİ (18 Mart 2019 - Pazartesi)
101 Yıl Önce 12 Mart Erzurum (12 Mart 2019 - Salı)
ROMA´DAN ABD´YE (11 Mart 2019 - Pazartesi)
YARABBİM BU BELALARDAN ÜLKEMİZİ KORUSUN (09 Mart 2019 - Cumartesi)
HAMİYET VE HAK NEDİR (07 Mart 2019 - Perşembe)
MİLLETİN BEKASI NEDİR? (05 Mart 2019 - Salı)
Milli Kültür Nedir? (26 Şubat 2019 - Salı)
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE (17 Ocak 2019 - Perşembe)
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ (09 Ocak 2019 - Çarşamba)
BEYNAMAZ AHMET EFSANESİ (29 Aralık 2018 - Cumartesi)
ALLAHU EKBER´DE 90.000 ASKER DONMADI (27 Aralık 2018 - Perşembe)
OSMANLI VE DENGE POLİTİKASI (12 Aralık 2018 - Çarşamba)
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR (03 Aralık 2018 - Pazartesi)
Acılar Yurdu: Doğu Türkistan (2) (27 Kasım 2018 - Salı)
Acılar Yurdu: Doğu Türkistan (1) (26 Kasım 2018 - Pazartesi)
ÖĞRETMEN OLACAĞIM (23 Kasım 2018 - Cuma)
ÇİN ZULÜM YAPIYOR, DÜNYA SEYREDİYOR (22 Kasım 2018 - Perşembe)
OSMANLI PAY EDİLİRKEN (14 Kasım 2018 - Çarşamba)
CUMHURİYETE GİDEN YOL (02 Kasım 2018 - Cuma)
Güzel Bir Bürokrat (11 Ekim 2018 - Perşembe)
NE OLDU BİZE (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
DUYMAK İSTEMİYORUM (10 Eylül 2018 - Pazartesi)
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI (30 Ağustos 2018 - Perşembe)
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985) (06 Ağustos 2018 - Pazartesi)
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN (04 Ağustos 2018 - Cumartesi)
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ (30 Temmuz 2018 - Pazartesi)
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
MEHMET SEKMEN BAŞKANIMA AÇIK MEKTUP (09 Temmuz 2018 - Pazartesi)
ERZURUM´DAN NARMAN´A (07 Temmuz 2018 - Cumartesi)
ADALET YİNE ADALET (05 Temmuz 2018 - Perşembe)
TAŞ KALPLİ (28 Haziran 2018 - Perşembe)
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU (06 Haziran 2018 - Çarşamba)
PROF. DR. MUSTAFA ILICALI (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
BİR ZAMANLAR ERZURUM´DA HAYAT VARDI (10 Mayıs 2018 - Perşembe)
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM´A (04 Mayıs 2018 - Cuma)
DEVLET (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
ÖZLEMİM (28 Nisan 2018 - Cumartesi)
TÜRK MİLETİNİN EVLATLARI! (25 Nisan 2018 - Çarşamba)
SEÇİM (19 Nisan 2018 - Perşembe)
DİL VE ATASÖZLERİ (17 Nisan 2018 - Salı)
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI TARTIŞILIRKEN (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
ACI, DRAM VE ÇARESİZLİK (04 Nisan 2018 - Çarşamba)
GÜN BATIMINDA ERZURUM OVASI (02 Nisan 2018 - Pazartesi)
ERZURUM SOKKALARINDA KISA BİR TUR (27 Mart 2018 - Salı)
BİBİLİK OYUNU OYNADINIZMI? (22 Mart 2018 - Perşembe)
MEHMETÇİK VAKFI VE AFRİNDE MEHMETÇİK (05 Mart 2018 - Pazartesi)
İNSAN VE ŞEYTAN ARKADAŞ OLURSA (16 Şubat 2018 - Cuma)
AKKUŞ ÇAY EVİNDE EDEP ÖĞRENDİM (12 Şubat 2018 - Pazartesi)
O BİZİM NAMUSUMUZU KORUDU (01 Şubat 2018 - Perşembe)
SOSYAL KIYAMET: YAŞLI KADIN DONARAK ÖLDÜ (29 Ocak 2018 - Pazartesi)
İbrahim Erkal Kültür Merkezi (25 Ocak 2018 - Perşembe)
KAN SINIRLARI HARİTASINDAN AFRİN´E (24 Ocak 2018 - Çarşamba)
BALTAHANE (18 Ocak 2018 - Perşembe)
SORUMLULUK DUYGUSU (29 Aralık 2017 - Cuma)
VURULDUN ÖĞRETMENİM..! (20 Aralık 2017 - Çarşamba)
ERZUMDA DÜN VAR OLAN BUGÜN OLMAYAN FABRİKALAR (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
KUDÜS (12 Aralık 2017 - Salı)
KUDÜS VE MESCİD-İ AKSA´NIN KISA TARİHÇESİ (09 Aralık 2017 - Cumartesi)
KANMAYIN, KANDIRILMAYIN, KANDIRMAYIN (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
TAZİYE ÇADIRI KALDIRILSIN (20 Kasım 2017 - Pazartesi)
ŞEHİT OLDULAR (17 Kasım 2017 - Cuma)
140 Yıl Sonra Aziziye Tabyalarına Yürümek (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
EĞİTİMDE KISIR DÖNGÜ (09 Kasım 2017 - Perşembe)
İFTİRA OLMUŞTAN BETERDİR (06 Kasım 2017 - Pazartesi)
MİLLİ MÜCADELE ERZURUM´DAN BAŞLIYOR-3 (26 Ekim 2017 - Perşembe)
MİLLİ MÜCADELE ERZURUM´DAN BAŞLIYOR-1 (16 Ekim 2017 - Pazartesi)
YÖNETİCİLERDE İTİKAFA GİRSE (02 Ekim 2017 - Pazartesi)
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..! (25 Eylül 2017 - Pazartesi)
ERZURUM´DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE (18 Eylül 2017 - Pazartesi)
KURBANLARINIZI MEHMETÇİK VAKFI KESSİN (23 Ağustos 2017 - Çarşamba)
ABD TÜRKİYE İLE DALGA GEÇİYOR (19 Ağustos 2017 - Cumartesi)
SOĞANLI DAĞLARINDA ŞEHİTLER YATAR (14 Ağustos 2017 - Pazartesi)
BİT, PİRE VE TİFO=ÖLÜM (07 Ağustos 2017 - Pazartesi)
DELİRMİŞ DEDİLER......! (02 Ağustos 2017 - Çarşamba)
Mescid-i Aksa´ya Neden Kilit Vurdular? (26 Temmuz 2017 - Çarşamba)
1955´de Erzurum´daki Bölge Müdürlükleri (19 Temmuz 2017 - Çarşamba)
ADALET İSTİYORUM (10 Temmuz 2017 - Pazartesi)
Ağa, Bey, Patron ve Zihniyet Kültürümüz (03 Temmuz 2017 - Pazartesi)
DEVLET, TARİH VE BÜROKRASİ (29 Haziran 2017 - Perşembe)
KURAN KURSLARI (13 Haziran 2017 - Salı)
İSTANBUL İZLENİMLERİM (23 Mayıs 2017 - Salı)
TÜTEN BACALARI TÜTMEYEN DUMLU (10 Mayıs 2017 - Çarşamba)
1920-2015 ERZURUM MİLLETVEKİLLERİ (08 Mayıs 2017 - Pazartesi)
SULAR DA AĞLAR (02 Mayıs 2017 - Salı)
YOLCULUK (21 Mart 2017 - Salı)
ÇANAKKALE´DE SAVAŞAN ERZURUMLULAR (17 Mart 2017 - Cuma)
1918´inde ERZURUM (13 Mart 2017 - Pazartesi)
Fazıl Hüsnü Dağlarca (10 Mart 2017 - Cuma)
ERZURUM KALKINACAKMIŞ (06 Mart 2017 - Pazartesi)
YALAN SÖYLEDİK (28 Şubat 2017 - Salı)
BABA ON LİRA VER (21 Şubat 2017 - Salı)
TAS İTTİ (10 Şubat 2017 - Cuma)
YAKUTİYE İLÇESİNDE EĞİTİM (17 Ocak 2017 - Salı)
KÖMÜR KUYRUKLARINDA ÇİLE (11 Ocak 2017 - Çarşamba)
ERZURUM´DA ISINMA PROBLEMİ (09 Ocak 2017 - Pazartesi)
GÜVEN VEYA GÜVENSİZLİK (02 Ocak 2017 - Pazartesi)
MİLLİ EĞİTİM İFLAS EDERKEN (26 Aralık 2016 - Pazartesi)
PALANDÖKEN İLÇESİNDE EĞİTİM (22 Aralık 2016 - Perşembe)
ÖĞRETMEN TECRÜBE DEMEK-1 (26 Kasım 2016 - Cumartesi)
ERZURUM`DA ÖLÜM VE TAZİYE GELENEĞİ (24 Şubat 2015 - Salı)
Acılar Yurdu: Doğu Türkistan (17 Şubat 2015 - Salı)
KARAKÖSE MAHALLESİ-5 (11 Şubat 2015 - Çarşamba)
KAĞIZMANA ISMARLADIM NAR GELE (01 Ocak 0001 - Pazartesi)
Sayfa:
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Erzurum için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:43 07:28 12:27 14:51 17:09 18:41
-Günümüzde evlenenlerin yüzde ellisi boşanmaktadır. (Bak bunu duyduğum iyi oldu ben zaten evlenmiyecem böylece kamçılamış oldum bu sözlerle) -Rodin’in ünlü ‘düşününen adam’ heykeli aslında İtalyan şair dante’nin portresidir. -Uranüs çıplak gözle görülen

İlginç Bilgiler 4
Yufka ile yapılan böreklerde tepsiye yaydığınız yufkaların üzerine eritilmiş margarin ve sütten oluşmuş karışımı dökerseniz böreklerinize ayrı bir lezzet katarsınız. Yufka ile yaptığınız böreklerin üstüne, böreği fırına vermeden önce bir yumurtayı, bir ş

Börek Tarifleri İle İlgili Püf Noktaları