Bazen bir milletin kaderi sadece savaş meydanlarında değil, kelimelerin içinde de yazılır. Silahların sustuğu, ama umutların hâlâ ayakta kalmaya çalıştığı zamanlarda bir şiir ortaya çıkar ve bir halkın duygularına tercüman olur. İşte İstiklâl Marşı tam da böyle bir zamanda doğdu.
Yıl 1921. Anadolu yorgun, yoksul ve kuşatma altındaydı. Bir yanda işgal kuvvetleri, diğer yanda imkânsızlıklarla verilen bir bağımsızlık mücadelesi… Ama bir milletin ayakta kalabilmesi sadece silahla değil, inançla da mümkündü.O günlerde ihtiyaç duyulan şey, yalnızca bir marş değil; bir ruh, bir ses, bir ortak yürekti.
Türkiye Büyük Millet Meclisi bir milli marş yarışması açtı. Ama yarışmanın ödülü vardı ve bu durum bazı insanlar için bir tereddüt oluşturuyordu.Çünkü o şiirin para için değil, millet için yazılması gerektiğini düşünen biri vardı: Mehmet Akif Ersoy.
Mehmet Akif başlangıçta yarışmaya katılmadı. Ona göre vatanın en zor günlerinde yazılacak bir şiir, ödülle ölçülemezdi. Ancak dönemin Milli Eğitim Bakanı olan Hamdullah Suphi Tanrıöver’in ısrarı ve ödül meselesinin kaldırılması üzerine kalemi eline aldı. Ve o kalem, sadece bir şiir değil, bir milletin hafızasını yazdı.
Ortaya çıkan metin bir marştan çok daha fazlasıydı.
“Korkma” diye başlayan o ilk kelime bile aslında bir çağrıydı. Çünkü o günlerde korkmamak, bir milletin yeniden ayağa kalkmasının ilk şartıydı.
1 Mart 1921’de şiir Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde okundu. Hamdullah Suphi Tanrıöver kürsüde şiiri okurken meclis salonu bambaşka bir atmosfere büründü. O kelimeler yalnızca dinlenmedi; hissedildi. O gün orada bulunan milletvekilleri sadece bir şiir değil, kendi mücadelelerinin yankısını duyuyordu.
Ve 12 Mart 1921’de, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından İstiklâl Marşı resmen kabul edildi.
Bu kabul aslında bir metnin onaylanması değildi. Bir milletin ruhunun ifadesiydi.
İstiklâl Marşı’nı diğer marşlardan ayıran şey de tam olarak bu. O bir zafer kutlaması değildir; bir direniş metnidir. Henüz savaş bitmemişken yazılmıştır. Geleceği garanti olmayan bir halkın, yine de inancını kaybetmemesinin şiiridir.
Şiirin her mısrasında dönemin ruhu vardır.Yoksulluk, fedakârlık, iman, cesaret.Ama en çok da özgürlük arzusu. Çünkü o günlerde mesele yalnızca toprak değildi; onur meselesiydi.
Bugün İstiklâl Marşı’nı çoğu zaman törenlerde, okul bahçelerinde, maçlardan önce okuyoruz. Ama bazen kelimelerin anlamı gündelik alışkanlıkların içinde silikleşebiliyor.Oysa o dizeler, bir milletin en zor zamanlarında yazılmış bir hatırlatmadır.
Hatırlatır ki bağımsızlık kolay kazanılmadı.
Hatırlatır ki umut bazen en karanlık zamanda doğar.
Ve hatırlatır ki bir milletin ruhu, bazen bir şiirin içinde yaşayabilir.
Mehmet Akif’in o meşhur sözü vardır:
“Allah bu millete bir daha İstiklâl Marşı yazdırmasın.”
Bu söz aslında iki anlam taşır. Birincisi, bu marşın yazıldığı şartların ne kadar ağır olduğunu anlatır.İkincisi ise, o fedakârlıkların bir daha yaşanmaması temennisidir.
Bugün üzerinden bir asırdan fazla zaman geçmiş olsa da o dizeler hâlâ aynı gücü taşır. Çünkü İstiklâl Marşı sadece bir dönemi anlatmaz; bir karakteri anlatır.
Bir milletin karakterini.
Ve bazen tarih kitaplarından çok,
bir şiir bir milleti daha iyi anlatır.