HALI SANATI
Tarih: 1.9.2018 08:01:15 / 2405okunma / 0yorum
Orhan DURMUŞ

 

Halı sanatı, başlangıcından bugüne kadar sıkı sıkıya Türklere bağlı olarak gelişmiştir. Bu acıdan denilebilir ki, halı dünya milletlerine Türklerin bir hediyesidir. İlk düğümlü halıların, üçüncü yüzyıldan evvel Orta Asya´da Türkler tarafından yapılmaya başlandığı, bugün artık kabul edilmiş bir gerçektir. Onlar önce dokumalara yün iplikler düğümleyerek hayvan postuna benzer halılar meydana getirdiler; zamanla bunlardan diğer halılar gelişti.En eskileri milattan sonra 3 ve en yenileri de milattan sonra 6 yüzyılda yapılmış olan bu Orta Asya halılarında henüz düğümler kabadır. Fakat bu zamanlardan ve 6 yüzyıldan sonraki uzun boşluk devrinden zamanımıza kadar hiçbir halı parçası kalmamıştır.

“Bundan sonra halı sanatı 11 yüzyıldan itibaren Selçuklu Türklerinin hakimiyetiyle ve onlarla birlikte Orta Asya´dan, Batıya doğru yayılmıştır. Büyük Selçukluların bu eski halı sanatından da hiçbir eser zamanımıza kadar gelememiştir. Ancak Anadolu Selçukluları zamanından ve 13 yüzyıl ortalarından kalan halılarla Selçuklu Halı Sanatı hakkında bir fikir edinebiliyoruz.

Bunlardan Konya Alâeddin Camii´nde bulunmuş üçü büyük boyda ve bütün, beşi parça halinde sekiz Selçuklu halısından ibaret bir koleksiyon halen İstanbul Türk ve İslâm Eserleri Müzesi´nde bulunmaktadır. Çok yıpranmış halde zamanımıza kadar gelebilen bu halılar, daha sonraki halı sanatının asıl temeli olmuş, Orta Asya´da bulunan parçalar, halı sanatının gelişmesinde hiçbir rol oynamamıştır.

Konya Selçuklu halılarından biri 5 metreden fazla uzunlukta ve 3 metreye yakın genişlikte, hemen hemen 15 metrekare büyüklüktedir. Renk ve kompozisyon bakımından da bu halılar o kadar ahenkli ve zengin bir gelişme gösteriyorlar ki, bu kadar yüksek bir sanat olgunluğuna ancak uzun bir gelişmeden sonra varılabileceği şüphesizdir. Bu hal de, Anadolu Selçuklularının halı sanatını beraber getirdiklerine işaret eder.

Bunların renkleri umumiyetle koyu mavi ve koyu kırmızı olup üzerlerindeki motifler açık mavi ve açık kırmızı renktedir. Koyu ve açık sarı renkler ile bazen açık yeşil bir renk de görülür. Açık ve koyu renklerin çeşitleri ile çok zengin, ahenkli ve dinlendirici bir harmoni meydana getirilmiştir. Renk sayısı pek fazla olmamakla beraber nüans farklarıyla büyük bir zenginlik tesiri uyandırılmıştır. Motifler umumiyetle geometrik şekillerden ibarettir. Baklavalar, yıldızlar, etrafı çengellerle çevrilmiş sekizgenler en çok görünen şekillerdir. Bazen geometrik şemaya uydurulmuş nebatî motiflere de yer verilmiştir.

Fakat bu Selçuklu halılarının en karakteristik tarafı, iki kûfi yazılardan meydana gelen geniş bordürlerdir. Bunlar, uçları üçgenlerle nihayetlenen dik harflerden ibarettir. Sonraları çeşitli değişmelere uğrayan kûfi yazılı bordür, Anadolu halılarında, Alman, Flaman, İtalyan ressamlarının tablolarında görülen halılarda onyedinci yüzyıla kadar yaşamaya devam etmiştir. Selçuklu halılarından alınan diğer motifler de sonraki devir halı sanatı üzerinde tesirlerini göstermiştir.

14 yüzyıl başlarından itibaren kuvvetle üslûplanmış hayvan figürleri de Anadolu halılarında görünmeye başlamıştır. Bunlar arasında iyice üslûplanmış bir ağacın iki tarafına dayanmış kuşlar, tek tek kuşlar ve dört ayaklılar tipiktir. Bir halının bütün kareleri tekrar eden örneklerle aynı dolguyu gösterir. Birbirine benzeyen üslûplanmış hayvan figürleri basit bir şekilde sıralanmaktadır. Aynı devirde kareler içinde geometrik motiflerle diğer bir halı grubunun mevcut olduğu tablolardaki tasvirlerden anlaşılmaktadır. 14 yüzyıl sonuna doğru hayvan figürlü halıların örneklerinde bir zenginleşme görülür. Sekizgenler ve kareler içine yerleştirilen tek tek kuşlar ve hayvanların yerini hayvan grupları almaya başlar.

15 yüzyılda örnekler daha da değişerek sulh içinde yan yana duran hayvanların mücadele halinde göründüğü, hayvan kavgası kompozisyonları ortaya çıkar. Bunlardan ejder ve zümrüd Anka mücadelesini canlandıran orjinal bir halı, halen Berlin Müzesi´nde bulunmaktadır. İtalya´da satın alınarak Berlin Müzesi´ne mal edilen bu ilk hayvanlı halıdan sonra diğer orjinaller birer birer ortaya çıkarılarak hayvanlı halılar grubu meydana gelmiştir.”

Halı Türklerin ilmek ilmek dokuduğu bir kültür ve medeniyet göstergesidir. Batılılar tarafından bir zenginlik göstergesi bir gösteriş aracı olan haline getirilmiş ve kısmen toplumumuzda da halı hala bir gösteriş unsuru olmuştur. Batı kaynaklarında bazı önemli resim tablolarında Osmanlı halılarını balkonlarından asılmış halde resmedilen tablolar bulunmaktadır. ilk gördüğümde yıkanan halıların balkonda kurutulduğunu düşündüm ancak durum öyle değilmiş açık hava sergi salonu misali ev sahipleri sahip oldukları halıları balkondan asarak gösteriş yaptıklarını öğrendim.

Anahtar Kelimeler: HALI, SANATI
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
ÜRETMEK NE DEMEK? (18 Ocak 2020 - Cumartesi)
Büyüklerin yanında çocuk neden sevilmez? (28 Aralık 2019 - Cumartesi)
AKREP AKRABA İLİŞKİSİ (21 Aralık 2019 - Cumartesi)
RİYA (18 Aralık 2019 - Çarşamba)
BOŞ KONUŞMA (10 Aralık 2019 - Salı)
ANLAYIŞINIZ BATSIN! (23 Kasım 2019 - Cumartesi)
Osmanlı Dönemi Türk İşlemeleri (09 Kasım 2019 - Cumartesi)
96.YIL (30 Ekim 2019 - Çarşamba)
BENİM YERİME KOY KENDİNİ! (29 Ekim 2019 - Salı)
YURTTA SULH CİHANDA SULH (16 Ekim 2019 - Çarşamba)
MADDE Mİ AĞIR MANA MI? (09 Ekim 2019 - Çarşamba)
AŞIRI ÖZGÜRSÜNÜZ! (05 Ekim 2019 - Cumartesi)
PAZARLIK SÜNNET Mİ? (02 Ekim 2019 - Çarşamba)
KAPSAMA ALANI (28 Eylül 2019 - Cumartesi)
SANATTA DİJİTALLEŞME (25 Eylül 2019 - Çarşamba)
NASİHAT EVLERİ (23 Eylül 2019 - Pazartesi)
H´aksızlık D´eğil P´eki ne? (18 Eylül 2019 - Çarşamba)
SOSYAL HEZEYAN (14 Eylül 2019 - Cumartesi)
TEKNOLOJİNİN KÖLESİYİZ (12 Eylül 2019 - Perşembe)
BEDEN, CAN´I TANIŞAN BİR MERKEP (24 Ağustos 2019 - Cumartesi)
Fitne Tohumu (17 Ağustos 2019 - Cumartesi)
BAYRAM´ET MURDAR ETME! (10 Ağustos 2019 - Cumartesi)
DUA (08 Ağustos 2019 - Perşembe)
HAYAL ATÖLYESİ (06 Ağustos 2019 - Salı)
TERS PSİKOLOJİ (03 Ağustos 2019 - Cumartesi)
DEDE KORKUT HİKAYELERİNİN ÖNEMİ (27 Temmuz 2019 - Cumartesi)
YAZ! “VATAN BİR BÜTÜNDÜR BÖLÜNEMEZ” (24 Temmuz 2019 - Çarşamba)
Milli Birlik Günü (17 Temmuz 2019 - Çarşamba)
İÇ-DIŞ MUHASEBE (13 Temmuz 2019 - Cumartesi)
YASAL DOLANDIRICILAR (03 Temmuz 2019 - Çarşamba)
BÖYLE GELMİŞ AMA BÖYLE GİTMEMELİ… (29 Haziran 2019 - Cumartesi)
GERÇEK Mİ? RÜYA MI? (26 Haziran 2019 - Çarşamba)
İMAMOĞLU VS YILDIRIM (19 Haziran 2019 - Çarşamba)
KLAVYE KAHRAMANLARI (12 Haziran 2019 - Çarşamba)
Ebru Sanatının Tarihçesi (01 Haziran 2019 - Cumartesi)
DOKSANLAR (29 Mayıs 2019 - Çarşamba)
SENİ GİDİ TAKLİTCİ KUŞ SENİ (25 Mayıs 2019 - Cumartesi)
RAMAZAN ETKİNLİKLERİNE DİKKAT! (15 Mayıs 2019 - Çarşamba)
RAMAZAN ŞEHRİ ERZURUM (11 Mayıs 2019 - Cumartesi)
ORUÇ NEDİR? (08 Mayıs 2019 - Çarşamba)
BEHLÜL DANA KİMDİR? (04 Mayıs 2019 - Cumartesi)
DOMİNO ETKİSİ (24 Nisan 2019 - Çarşamba)
HOBİ EDİNİN HAYATINIZ RENKLENSİN (20 Nisan 2019 - Cumartesi)
GÜZEL SANATLARA HAZIRLIK (17 Nisan 2019 - Çarşamba)
HAK´SIZSINIZ (13 Nisan 2019 - Cumartesi)
SAKLAMBAÇ (10 Nisan 2019 - Çarşamba)
BU YAZILANLARI OKUMAYIN! (06 Nisan 2019 - Cumartesi)
SEÇİMLER BİTTİ (03 Nisan 2019 - Çarşamba)
OY KULLANMAK VATAN BORCUDUR (30 Mart 2019 - Cumartesi)
SOSYAL MECRALAR (27 Mart 2019 - Çarşamba)
TERÖRİST, Brenton Tarrant! (20 Mart 2019 - Çarşamba)
CEP DELİK CEPKEN DELİK (16 Mart 2019 - Cumartesi)
DİNLEME SANATI (13 Mart 2019 - Çarşamba)
DÜNYA KADINLAR GÜNÜ (09 Mart 2019 - Cumartesi)
RÜYA HASADI (06 Mart 2019 - Çarşamba)
Yazının gelişim süreci (02 Mart 2019 - Cumartesi)
MALİ MÜŞAVİRLİK MESLEĞİ… (27 Şubat 2019 - Çarşamba)
VASİYET… (23 Şubat 2019 - Cumartesi)
YAZIDA ESPAS KAVRAMI (20 Şubat 2019 - Çarşamba)
AYNALAR (14 Şubat 2019 - Perşembe)
Tipokrafi (06 Şubat 2019 - Çarşamba)
YAZININ OLUŞUM EVRELERİ (02 Şubat 2019 - Cumartesi)
MASKELİ BALO (23 Ocak 2019 - Çarşamba)
ACİL TASARRUF TEDBİRLERİ (19 Ocak 2019 - Cumartesi)
DUVARA KONUŞANLAR… (16 Ocak 2019 - Çarşamba)
CANLANDI GÖZÜMDE KOSKOCA MAZİ… (09 Ocak 2019 - Çarşamba)
ÇEVRE KİRLİLİĞİNE SON (05 Ocak 2019 - Cumartesi)
MUTLU YILLAR (02 Ocak 2019 - Çarşamba)
ÖLMEDEN ÖNCE… (26 Aralık 2018 - Çarşamba)
ÇIĞIRTKAN CAZGIR SENİ… (22 Aralık 2018 - Cumartesi)
TÜRK MİTOLOJİSİ (18 Aralık 2018 - Salı)
KISSADAN HİSSE (15 Aralık 2018 - Cumartesi)
KURTLARIN DANSI (11 Aralık 2018 - Salı)
SÜPERMEN OLMAK GEREK BAZEN… (08 Aralık 2018 - Cumartesi)
UMUT FAKİRİN EKMEĞİ (05 Aralık 2018 - Çarşamba)
ÇARESİZSİNİZ (01 Aralık 2018 - Cumartesi)
FİLOGRAFİ SANATI (28 Kasım 2018 - Çarşamba)
EBRU SANATININ DEPRESYON TEDAVİSİNE ETKİSİ (24 Kasım 2018 - Cumartesi)
YEREL SEÇİMLERE DOĞRU (21 Kasım 2018 - Çarşamba)
GÖK MAVİ YERLER BEYAZ (17 Kasım 2018 - Cumartesi)
BİR TEK DİLEĞİM VAR MUTLU OL YETER (14 Kasım 2018 - Çarşamba)
“ADALET MÜLKÜN TEMELİDİR” (10 Kasım 2018 - Cumartesi)
TÜRK SANATLARINDA EDEBİN ÖNEMİ (07 Kasım 2018 - Çarşamba)
AHŞAP YAKMA SANATI (03 Kasım 2018 - Cumartesi)
BİR BEN VAR BENDEN İÇERİ (31 Ekim 2018 - Çarşamba)
GÜZEL YAZI SANATI (27 Ekim 2018 - Cumartesi)
YENİ EĞİTİM MODELİ (24 Ekim 2018 - Çarşamba)
MARKA YÖNETİMİ (20 Ekim 2018 - Cumartesi)
VAR MISIN? (19 Ekim 2018 - Cuma)
DİYALOG (22 Eylül 2018 - Cumartesi)
BAYRAM O BAYRAM DEĞİL! (29 Ağustos 2018 - Çarşamba)
MUTLULUK (11 Ağustos 2018 - Cumartesi)
BAŞIN SAĞ OLSUN ASTSUBAYIM… (04 Ağustos 2018 - Cumartesi)
LİYAKAT SORUNU (28 Temmuz 2018 - Cumartesi)
BİR ÇOÇUK SEVDİM ADI ERZURUM (21 Temmuz 2018 - Cumartesi)
SU HER KİR´İ TEMİZLEMEZ (07 Temmuz 2018 - Cumartesi)
MİLLET KARARINI VERDİ (30 Haziran 2018 - Cumartesi)
TEBRİZ EKOLÜ (02 Haziran 2018 - Cumartesi)
OSMANLI TUĞRASI (30 Mayıs 2018 - Çarşamba)
SEÇİM ÇALIŞMALARINA DEVAM (26 Mayıs 2018 - Cumartesi)
DOĞRU FREKANS (23 Mayıs 2018 - Çarşamba)
ONBİR AYIN SULTANI.. (16 Mayıs 2018 - Çarşamba)
KAFES (12 Mayıs 2018 - Cumartesi)
SEÇİME DOĞRU ANALİZ. (09 Mayıs 2018 - Çarşamba)
İZNİK ÇİNİSİ (05 Mayıs 2018 - Cumartesi)
ERZURUM´ DA ÇAY KÜLTÜRÜ (02 Mayıs 2018 - Çarşamba)
DEVLETİMİZE KARŞI SORUMLULUKLARIMIZ (28 Nisan 2018 - Cumartesi)
MATRAKÇI NASUH (25 Nisan 2018 - Çarşamba)
KISAS (21 Nisan 2018 - Cumartesi)
İÇİNİZDEKİ SANATÇIYI KEŞFEDİN (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
UYGURLARDA SANAT ANLAYIŞI (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
SOSYAL MEDYADA YENİ AKIMLAR (07 Nisan 2018 - Cumartesi)
TÜRK SANATLARINDA KOZMOLOJİ ÜSLUBU (04 Nisan 2018 - Çarşamba)
DİZİLERLE YAŞIYORUZ… (31 Mart 2018 - Cumartesi)
MUHSİNLER ÖLMEZ… (28 Mart 2018 - Çarşamba)
PİYON (24 Mart 2018 - Cumartesi)
MASİVA´DAN ARINMAK (21 Mart 2018 - Çarşamba)
ESNAFIN DİLİNDEN (14 Mart 2018 - Çarşamba)
SAVAŞ SANATI (10 Mart 2018 - Cumartesi)
DÜNYA KADINLAR GÜNÜ (07 Mart 2018 - Çarşamba)
İŞ SEKTÖRLERİNDE KURUMSAL İMAJ ALDIGI (28 Şubat 2018 - Çarşamba)
TOPLU YAŞAM ALANI (24 Şubat 2018 - Cumartesi)
KAYIP DUYGULAR (21 Şubat 2018 - Çarşamba)
14 ŞUBAT (14 Şubat 2018 - Çarşamba)
MALİ DESTEK PROGRAMLARI (12 Şubat 2018 - Pazartesi)
YERİN UÇMAĞ OLSUN YİĞİDİM. (07 Şubat 2018 - Çarşamba)
DİN ve SANAT (03 Şubat 2018 - Cumartesi)
AZ İŞ ÇOK PARA (31 Ocak 2018 - Çarşamba)
TÜRKLER´DE AT KÜLTÜRÜ 3 (27 Ocak 2018 - Cumartesi)
TÜRKLER GELİYOR! (24 Ocak 2018 - Çarşamba)
TÜRKLER´DE AT KÜLTÜRÜ 2 (20 Ocak 2018 - Cumartesi)
TÜRKLER´DE AT KÜLTÜRÜ (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
ÇİNİ SANATI (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
BOYNU BÜKÜKLER (10 Ocak 2018 - Çarşamba)
UNUTMA HATIRLA! (03 Ocak 2018 - Çarşamba)
MİNYATÜR SANATI (30 Aralık 2017 - Cumartesi)
BERBER SOHBETİ (27 Aralık 2017 - Çarşamba)
TEZHİP SANATI (23 Aralık 2017 - Cumartesi)
DÜN BENİM DOĞUM GÜNÜM (20 Aralık 2017 - Çarşamba)
HAT SANATI (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
YENİ YILA DOĞRU (13 Aralık 2017 - Çarşamba)
KUDÜS (09 Aralık 2017 - Cumartesi)
İÇ SES (07 Aralık 2017 - Perşembe)
EBRU SANATI (02 Aralık 2017 - Cumartesi)
Algı operasyonu (29 Kasım 2017 - Çarşamba)
KURŞUNLU MEDRESESİ (25 Kasım 2017 - Cumartesi)
SENİ BEN PEK ÇOK SEVERİM (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
Sanat ve Tasarım (18 Kasım 2017 - Cumartesi)
YALANCI (15 Kasım 2017 - Çarşamba)
SORSAN HERKES İYİ! (11 Kasım 2017 - Cumartesi)
GÜLME´K DİYORUM… (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
DÜZ DÜNYA TEORİSİ (04 Kasım 2017 - Cumartesi)
Geleneksel Türk Sanatlarında Eğitim (01 Kasım 2017 - Çarşamba)
SAHİ KAÇ KİŞİYİZ? (25 Ekim 2017 - Çarşamba)
Sayfa:
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Erzurum için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:43 07:28 12:27 14:51 17:09 18:41
BUNLARI BİLİYORMUSUNUZ? -Hapşırdığınız zaman kalbinizde dahil olmak üzere bütün vücut fonksiyonlarınız bir an için durur. (Ya bi kez griptim hesapladım 120 kez hapşırmışım demek ki kalbim 1 dakika durmuş o gün) -Eiffel kulesinin tepesine çıkana kadar

İlginç Bilgiler
Taze deniz ürünlerini hava geçirmez ve kapaklı bir kap içinde buzdolabında saklayın. En fazla iki gün içinde tüketin. Dondurulmuş deniz ürünlerini alışveriş sonrasında orijinal ambalajında derin dondurucuya koyun.

Deniz Ürünleri Tarifleri İle İlgili Püf Noktaları